Eerste steenleggingen in Baarn

Het leggen van de eerste steen is vreugdevolle, maar tevens een officiële handeling. Meestal is de steenlegging bij het begin van de bouw van een gebouw. De gedenksteen symboliseert daarmee het begin van die bouw. Het “leggen” wordt vaak verricht door een belangrijk of bekend persoon of door één van de bewoners van het nieuwe pand. Leggen is eigenlijk een verkeerd woord. De steen staat meestal en wordt gemetseld.
Het is bijna altijd zo dat de eerste steen niet onderaan in de muur zit, wat men zou kunnen verwachten van een éérste steen. De ‘eerste steen’  is een gedenksteen die herinnert aan de start van de bouw van een nieuwbouwproject.  Hij wordt enige tijd na de start van de bouw  op een iets hogere en beter zichtbare plek ingemetseld en is daarmee niet fysiek de allereerste steen van het fundament. Per slot van rekening is het fundament en de fysieke echte eerste steen onzichtbaar na  gereedkomen van de bouw. 
De eerste steen bevat een tekst waarmee wordt aangegeven wanneer hij is gelegd en door wie. Ook komt het voor dat in de (holle) steen of achter de steen in een holle ruimte een loden koker geplaatst wordt met daarin een oorkonde. Dit noemt men een tijdscapsule. Op die oorkonde worden de datum van de eerstesteenlegging en overige gegevens zoals de architect, de opdrachtgevers en de aannemers voor het nageslacht bewaard. Vaak worden in die koker ook enkele kleine gebruiksvoorwerpen verstopt, zoals muntjes uit de bouwtijd, foto’s, etc. Een enkele keer komt het voor dat de eerste steen niet een eerste steen, maar een laatste steen is om hiermee het gereed komen van de nieuwbouw aan te geven. Nog zeldzamer is een laatste spijker in een houten plank aan de gevel van een houten gebouw, waarvan er één voorbeeld in Baarn te vinden is.

 

Informatie werd verzameld in het archief van de Historische Kring Baerne, uit het boek de geschiedenis van Baarn van Meester Pluim, op de website www.historischekringbaerne.nl,  op de website www.groenegraf.nl , diverse publicaties op internet en vooral uit gesprekken met bewoners van de panden waarin een steen zich bevind. Bijna alle foto’s zijn gemaakt door de auteur. De foto’s van het moment van de steenlegging zijn  gemaakt door de bewoners van het betreffende pand of zijn overgenomen uit oude kranten. Veel informatie is gevonden in de Baarnsche Courant.

Dank aan iedereen die belangeloos zijn medewerking heeft verleent bij het verstrekken van informatie.