Van boerderij tot kinderhuis tot woonhuis

Begonnen als boerderij, een bijgebouw, daarna een kinderhuis en nu geschikt voor bewoning. Dat is in het kort de levensgeschiedenis van het kinderhuis Vrede-oord in Lage Vuursche, waar ik een ansichtkaart van zag met in de voorgevel een mogelijke eerste steen. De steen was niet duidelijk, dus op zoek in Lage Vuursche naar het gebouw. Helaas na vele fietstochten door Lage Vuursche en 3 jaar zoeken het gebouw niet gevonden. Maar in 2020 stond ik op de Biltseweg voor het stoplicht bij de afslag naar Den Dolder en zag rechts van de weg achter een hoge stenen muur een bekende gevel. De gevel van het kinderhuis Lage Vuursche. Na een paar weken was het weer goed genoeg om een keer op de fiets naar dit gebouw te gaan en te kijken of er inderdaad een eerste steen in de voorgevel te vinden was. Na wat vragen bij enkele van de bewoners mocht ik in de tuin tussen de muur en de voorgevel een kijkje nemen. En dat was de steen in volle glorie. Op de steen staat:

De eerste steen

gelegd door

Den WelEdel Geb. Heer

D.J. GILDEMEESTER

24 mei 1836

De geschiedenis van het  landgoed Ewijckshoeve, waar  het latere kinderhuis bij hoorde,  is bijzonder. In 1685 is er al sprake van een terrein vernoemd naar de eigenaar, de heer Justus van Ewijck. Hij liet het huis Ewijckshoeve in de jaren negentig van de zeventiende eeuw bouwen, want In 1695 werd Ewijckshoeve vermeld in de registers van de provincie Utrecht. Het was een grote hoeve. Die in de loop der eeuwengrote veranderingen onderging. Rond 1825 brandde het huis volledig af. Het huis dat in 1830 op de oude fundamenten werd opgetrokken zag er bijna net zo uit als de vorige hoeve. In 1834 ging het landgoed over in handen  van de heer D. J. Gildemeester. Het landgoed was toen ca 550 ha groot. Hij bouwde op het landgoed een hofstede die hij boerderij Staalbergen noemde, het latere kinderhuis. Hij legde in deze boerderij een eerste steen. De steen die hierboven is besproken.

Boerderij Staalbergen bestaat uit één bouwlaag op een U-vormige plattegrond. De voorgevel is symmetrisch opgebouwd. Oorspronkelijk was de gevelindeling ook symmetrisch, maar door een wijziging in 1925 heeft het rechterdeel een andere indeling gekregen. Links van de topgevel bevindt zich de nog originele indeling van drie assen, met op de middelste as een samengesteld rondboogvormige venster, waarin een dubbele deur en glas-in-lood boven- en zijlichten zijn gezet. Oorspronkelijk bevond zich in deze rondboogvormige opening een dubbele staldeur. Hofstede Staalbergen is van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een bijzonder boerderijtype op U-vormige plattegrond, alsmede van ensemble waarde vanwege markante ligging tegenover het kruispunt van de Soestdijkerweg met de Dolderseweg en in relatie met de nabij gelegen buitenplaatsen. Rond 1950 is boerderij Staalbergen veranderd in een kinderhuis en lag toen in Lage Vuursche. Daar is dus een ansichtkaart van verschenen. Van dit kinderhuis is bijna niets bekend. Wat wel bekend is dat in 1950 het kinderhuis bleekneusjes uit Rotterdam ontving die er een vakantie mochten doorbrengen om aan te sterken.

Ergens rond 1870 kwam het grote huis Ewijckshoeve in handen van prins Hendrik der Nederlanden (Hendrik de Zeevaarder), broer van koning Willem III. Hij heeft er tot zijn dood in 1879 gewoond. Het landgoed ging na zijn dood over in handen van Koning Willem III en zijn vrouw Koningin  Emma. Vervolgens werd het gekocht door een aannemer die het verhuurde aan de vader van de schilder Willem Witsen. In 1883 werd de heer Jonas Jan Witsen de nieuwe eigenaar. Tevens werd een groot deel van het landgoed verkocht aan de bankier Boissevain. Hij liet hierop de buitenplaats Prins Hendrikoord aanleggen. Ook de Ernst Sillemhoeve is op een deel van het voormalige landgoed aangelegd.

Vanaf die tijd tot 1924 was Ewijckshoeve voor schilders, schrijvers en musici van de kunstrichting “De Tachtigers” een bron van inspiratie. Hier kwamen ze samen en ontstonden kunstwerken van o.a. Mauve, Tholen, Kloos, Toorop en Witsen en nog vele anderen.

In 1924 werd Ewijckshoeve gekocht door de heer Blom die het verder uitbreidde. In 1991 werd het door de toenmalige eigenaar geheel gerestaureerd.

Informatie werd verzameld in het archief van de Historische Kring Baerne, uit het boek de geschiedenis van Baarn van Meester Pluim, op de website www.historischekringbaerne.nl,  op de website www.groenegraf.nl , diverse publicaties op internet en vooral uit gesprekken met bewoners van de panden waarin een steen zich bevind. Bijna alle foto’s zijn gemaakt door de auteur. De foto’s van het moment van de steenlegging zijn  gemaakt door de bewoners van het betreffende pand of zijn overgenomen uit oude kranten. Veel informatie is gevonden in de Baarnsche Courant.

Dank aan iedereen die belangeloos zijn medewerking heeft verleent bij het verstrekken van informatie.